spis treści
fragment
zamów
ściągnij
fragment
| O Pielgrzymowaniu
filozoficznym (Lettre à un ami - itinéraire philosophique) |
 |
List do przyjaciela – bo tak brzmi pierwotny tytuł tej książki – jest wprowadzeniem do filozofii wykładanej przez o. Marie-Dominique Philippe. Książka ta została napisana w niespełna miesiąc na prośbę braci i sióstr ze Wspólnoty Świętego Jana jako pomoc w wykładach, stanowiących podstawę ich formacji filozoficznej. Jest to pierwsze compendium myśli ojca Philippe, który do tej pory publikował dzieła z poszczególnych dziedzin filozofii (L’activité artistique – z filozofii sztuki, L'être – z metafizyki, .De l'être à Dieu – z teologii naturalnej).
Niniejsza książka – jak dobrze to oddaje jej polski tytuł Filozoficzne pielgrzymowanie – jest próbą ukazania całej drogi, którą przebywa człowiek poszukujący mądrości. Początkiem tego pielgrzymowania jest zdziwienie wobec zastanej rzeczywistości zarazem znanej i nieznanej oraz rodzące się w związku z tym pytania: co to jest?, po co jest?, skąd pochodzi?, dokąd zmierza? Dziedziną, w której te pytania po raz pierwszy narzucają się w sposób wyraźny, jest – wg o. Philippe’a – dziedzina wytwarzania, sztuki. Jest to fundamentalne i dość powszechne doświadczenie ludzkie, które stosunkowo łatwo „wyłuskać” spośród innych doświadczeń. Analiza działalności artystycznej będzie więc pierwszą filozoficzną analizą i będzie tym samym stanowić punkt odniesienia dla dalszych dociekań. Drugim polem ludzkiej działalności, rzadszym, aczkolwiek dużo głębszym, jest postępowanie moralne. Tutaj kapitalnym doświadczeniem rzucającym światło i pozwalającym na filozoficzną jego analizę jest – wg Autora – przyjaźń. To dzięki niej można poznać drugiego człowieka niejako „od wewnątrz”, a jednocześnie odkryć, że kochana i wybrana osoba jest prawdziwie celem dającym woli pewne odpocznienie. Ostatnim charakterystycznym doświadczeniem praktycznym wymienianym przez o. Philippe’a jest współpraca, będąca kluczem do zrozumienia życia wspólnotowego, politycznego. Różne typy wspólnot, począwszy od rodziny a skończywszy na państwie, będą koniecznym środowiskiem do pełnego rozwoju człowieka.
Choć pole zainteresowania tych trzech głównych analiz jest bardzo szerokie – w ich centrum stoi zagadnienie osoby. Pytaniem przenikającym wszystkie te dociekania będzie pytanie o człowieka: kim jest człowiek, który pracuje, który kocha, który żyje wśród innych? Co twórczość, przyjaźń, współpraca mówią o osobie?
Antropocentryczny charakter myśli o. Philippe nie oznacza jednak, że jego filozofia będzie stroniła od zagadnień kosmologicznych, czy też przyrodniczych – wręcz przeciwnie przyroda i wszechświat będą tym bardziej wymagały szczegółowego i bezinteresownego spojrzenia, że są one środowiskiem, w którym człowiek żyje, rozwija się i którego stanowi integralną ale i zarazem najdoskonalszą część. Życie człowieka nie ogranicza się jednak do porządku przyrody lecz, za sprawą ducha, ją przekracza. Dlatego też filozoficzne spojrzenie na przyrodę i – tym bardziej – analiza istoty żywej (pozwalająca odkryć w człowieku min. rozróżnienie na ciało i duszę) przyczyniają powstanie całego szeregu pytań, które nie dotyczą już tylko stawania się i życia człowieka ale jego istnienia, jego bytu. Pytania „czym jest byt jako byt?” oraz „ze względu na co jest byt jako byt?” są pytaniami wprowadzającymi na teren filozofii pierwszej. Odkryte dzięki nim zasady właściwe bytu: substancja i akt pozwalają w nowym, metafizycznym świetle spojrzeć na człowieka, który jawi się jako osoba: najdoskonalszy sposób bytowania jakiego możemy doświadczyć. Tylko metafizyka może w sposób najpełniejszy i najgłębszy poznać osobę ludzką: jej właściwe wymiary, jej egzystencjalne doskonałości. Co więcej ma ona sens jedynie wtedy, gdy do takiego poznania prowadzi. Tylko wtedy bowiem może ukazać z całą wyrazistością wagę pytania: czy osoba ludzka jest rzeczywistością ostateczną, czy sam człowiek nie domaga się istnienia Innej Osoby, Osoby będącej jej ostateczną Przyczyną, jej ostatecznym Celem? W ten sposób metafizyczne spojrzenie na osobę ludzką – wraz z jej doskonałościami i ograniczeniami – prowadzi do zagadnienie istnienia Osoby Pierwszej, będącej czystym Aktem, zwanej przez tradycje religijne Bogiem. Osoba ludzka jawi się jako brama prowadząca do mądrości, do nowego spojrzenie na samego człowieka, jego początki i kres oraz na całą filozoficzną drogę jaką przebył.
Tak w wielkim skrócie wygląda szlak, na który zaproszony zostaje czytelnik Filozoficznego piegrzymowania. Przebiega on wszystkie dziedziny filozofii, zgodnie z tzw. porządkiem genetycznym, czyli porządkiem, w którym zwykliśmy stawiać sobie w sposób naturalny pytania. Z tego też powodu dziedziny praktyczne poprzedzają dziedziny teoretyczne, a dziedziny krytyczne (jak teoria poznania i logika) znajdują się na końcu. Niewątpliwym mistrzem takiego, opartego o konkretne doświadczenie przecierania szlaku jest dla o. Philippe’a Arystoteles. Tomasz z Akwinu, uściślający w wielu punktach myśl Stagiryty, przyczynił się niewątpliwie do większej precyzji, zwłaszcza w mądrościowym spojrzeniu na człowieka oraz w kontemplacji Bytu Pierwszego. Niewątpliwy wpływ na myśl o. Philippe’a miała również cała filozofia pokartezjańska wymuszając niejako podjęcie na gruncie filozofii realistycznej zagadnienia osoby wraz z jej indywidualną świadomością i sferą przeżyć.
Krzysztof Kaczmarczyk
PUNKT WYJŚCIA POSZUKIWAŃ FILOZOFICZNYCH
PYTANIE I DOŚWIADCZENIA
FILOZOFIA PRACY
FILOZOFIA MIŁOŚCI PRZYJAŹNI
FILOZOFIA WSPÓLNOTY
FILOZOFIA PRZYRODY
FILOZOFIA ŻYJĄCEGO
Życie wegetatywne
Życie zmysłowe
Wrażenia zmysłowe
Wyobrażenia
Uczucia
Życie ducha
Poznanie
Wola
PIERWSZY ETAP FILOZOFII PIERWSZEJ (METAFIZYKA)
Sąd egzystencjalny
Substancja (greckie: ousia)
Jakość, ilość, relacja
Akt
Jedno
Osoba ludzka
DRUGI ETAP FILOZOFII PIERWSZEJ (MĄDROŚĆ)
Odkrycie istnienia Bytu Pierwszego
Sposób istnienia Bytu Pierwszego
Przyczynowość Bytu Pierwszego
Opatrzność i rządy Boże
Sąd mądrościowy
REFLEKSJA KRYTYCZNA
Elementarna czynność naszego intelektu - ujęcie
Doskonała czynność naszego intelektu - sąd
Rozumowanie
Poznanie wyobrażeniowe i zmysłowe
LOGIKA